Voorstel Zelfstandigenwet openbaar: wat betekent dit voor zzp’ers en opdrachtgevers?

Twee toetsen binnen de Zelfstandigenwet

Het wetsvoorstel introduceert twee toetsen:

• de zelfstandigentoets;
• de werkrelatietoets.

Om gebruik te kunnen maken van de veilige haven, zijn beide toetsen van belang.

Wat houdt de zelfstandigentoets in?

Bij de zelfstandigentoets wordt beoordeeld of de zelfstandige zich daadwerkelijk als zelfstandige gedraagt. Daarbij wordt onder meer gekeken naar:

• het hebben van een KvK-nummer;
• het hebben van een btw-nummer;
• een aparte rekening voor zakelijke transacties;
• het hebben van meerdere opdrachtgevers.

Voor dat laatste criterium geldt dat een zelfstandige minimaal drie opdrachtgevers moet hebben in het lopende en afgelopen kalenderjaar. Het is mogelijk om jarenlang één grote klant te hebben, zolang er daarnaast ook andere klanten van enige omvang zijn.

Let op! Het criterium van minimaal drie opdrachtgevers zorgt voor de nodige kritiek.

Daarnaast moet de zelfstandige jaarlijks een bepaald minimumbedrag besteden aan voorzieningen om ondernemersrisico’s af te dekken. Denk hierbij aan een arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioenvoorziening en verzekering tegen bedrijfsaansprakelijkheid.

Let op! De hoogte van dit minimumbedrag wordt later bekendgemaakt. Het gaat om een vast bedrag, ongeacht de omzet of het tarief van de zelfstandige. Ook dit onderdeel heeft tot kritiek geleid. Het is daarom nog afwachten of deze punten gedurende het wetgevingsproces worden aangepast.

Hoe werkt de werkrelatietoets?

De werkrelatietoets kijkt naar een specifieke opdracht. Hierbij wordt beoordeeld of de werkende zich binnen die opdracht daadwerkelijk als zelfstandige gedraagt.

Daarvoor geldt dat beide partijen de wil moeten hebben om buiten een arbeidsovereenkomst te werken. Daarnaast moet de zelfstandige:

• vrij zijn om te bepalen hoe, waar en wanneer de werkzaamheden worden uitgevoerd, uitgezonderd locatie- en tijdsgebonden werk;
• het werk voor eigen rekening en risico uitvoeren.

De ‘veilige haven’

De Zelfstandigenwet is niet verplicht. De wet biedt een optie voor zelfstandigen en opdrachtgevers die vooraf meer zekerheid willen over hun arbeidsrelatie. Dit wordt de ‘veilige haven’ genoemd.

Bij de beoordeling is geen sprake van een rangorde of weging van de verschillende criteria. Wordt aan één criterium niet voldaan? Dan biedt de wet geen zekerheid via de veilige haven.

Daarbij is vooral de feitelijke uitvoering van de opdracht belangrijk en niet alleen wat partijen op papier hebben afgesproken. Voldoet een zelfstandige tijdens de opdracht niet langer aan een van de criteria, dan vervalt de veilige haven vanaf dat moment.

Wie niet aan de criteria van de Zelfstandigenwet voldoet, is overigens niet automatisch werknemer. In dat geval volgt een reguliere beoordeling van de arbeidsrelatie. Ook daaruit kan nog steeds blijken dat sprake is van zelfstandigheid.

Let op! Toepassing van de Zelfstandigenwet is niet nodig voor zelfstandigen bij wie duidelijk is dat zij als zelfstandige werken. Denk bijvoorbeeld aan zelfstandigen die eenmalige, vaak kortdurende diensten aan bedrijven leveren, zoals advieswerk, een training of een eenmalig financieel advies.

Hoe werkt dit in de praktijk?

Een potentiële opdrachtgever kan bij een zzp’er navragen of deze aan de criteria van de zelfstandigentoets voldoet. De zelfstandige kan ook zelf een verklaring opstellen en deze voorzien van bewijs.

Daarnaast wordt het mogelijk om met een ‘derdenverklaring’ te werken. Zo’n verklaring kan bijvoorbeeld worden afgegeven door een accountant of boekhouder.

De voorwaarden voor de werkrelatietoets moeten de opdrachtgever en opdrachtnemer per opdracht gezamenlijk afspreken en vastleggen. Vervolgens moeten zij de opdracht in de praktijk ook op die manier uitvoeren.

Controlerende instanties, zoals de Belastingdienst en de Arbeidsinspectie, controleren of in de praktijk daadwerkelijk wordt gewerkt volgens de gemaakte afspraken.

Wanneer moet de Zelfstandigenwet ingaan?

De beoogde invoeringsdatum van de Zelfstandigenwet is 1 januari 2028. Voordat het zover is, moet het wetsvoorstel nog worden ingediend bij de Tweede Kamer en vervolgens worden behandeld door de Eerste Kamer.

De internetconsultatie loopt van 1 oktober tot en met 29 oktober 2026. De uiteindelijke wet kan daardoor nog afwijken van het huidige voorstel.