Crypto: van encryptie naar decryptie – fiscale duiding van cryptoactiva

Wat zijn cryptoactiva?

Cryptoactiva zijn digitale activa die gebruikmaken van cryptografie. De bekendste vorm is cryptovaluta, zoals Bitcoin. In tegenstelling tot traditionele valuta worden deze niet uitgegeven door een centrale bank. Ze functioneren als betaalmiddel, ruilmiddel én beleggingsobject.

De technologie achter crypto is de blockchain: een gedecentraliseerd netwerk waarin alle transacties worden vastgelegd in een digitaal logboek. Dit logboek wordt continu bijgewerkt en gecontroleerd door een netwerk van gebruikers (nodes).

Naast cryptovaluta bestaat er ook een bredere categorie: tokens. Denk bijvoorbeeld aan NFT’s (Non-Fungible Tokens), die een digitaal eigendomsrecht vertegenwoordigen.

Wallets en anonimiteit

Om crypto op te slaan en transacties uit te voeren, is een digitale wallet nodig. Daarbij zijn er twee varianten:

• On-chain wallet: volledig in eigen beheer, zonder registratie van persoonsgegevens
• CEX/platform wallet: beheerd door een partij (bijvoorbeeld een exchange), waarbij gebruikersgegevens worden vastgelegd

Dit leidt tot een interessante paradox:

• De blockchain is volledig transparant (alle transacties zijn zichtbaar)
• Maar tegelijkertijd zijn gebruikers vaak anoniem

De Belastingdienst kan transacties inzien, maar niet direct koppelen aan een persoon – tenzij een wallet-adres bekend is.

Fiscale behandeling van crypto

Cryptoactiva zijn fiscaal gezien een vermogensrecht. Afhankelijk van de situatie kan sprake zijn van belastingheffing in:

• Box 3 (vermogen) – in de meeste gevallen
• Box 1 (inkomen) – bij actieve handel, mining of ondernemerschap

Crypto in box 3

Voor de meeste particuliere beleggers geldt dat crypto onder box 3 valt. Bezit op de peildatum (1 januari) wordt aangemerkt als ‘overige bezitting’.

• Forfaitair rendement: 6% (2026)
• Heffingsvrij vermogen: € 59.357 per persoon (2026)

Een uitdaging hierbij is het bepalen van de waarde per peildatum en het werkelijke rendement.

Actieve handel: box 1?

Wanneer crypto-handel intensiever wordt, kan sprake zijn van resultaat uit overige werkzaamheden (ROW) of zelfs winst uit onderneming (WUO).

Daarvoor moet worden voldaan aan vier criteria:

1. Arbeid (kwalitatief of kwantitatief)
2. Deelname aan het economisch verkeer
3. Intentie om voordeel te behalen
4. Redelijke verwachting van voordeel

Met name criterium 4 – de ‘voordeelsverwachting’ – is vaak doorslaggevend. Crypto blijft immers sterk speculatief.

Trading bots en rechtspraak

Bij gebruik van trading bots verandert het speelveld.

• Swing trading bots (STB): gebaseerd op historische data
• Arbitrage trading bots (ATB): benutten prijsverschillen tussen beurzen

Recente rechtspraak laat zien dat een ATB kan leiden tot belast inkomen in box 1. In meerdere uitspraken (o.a. Hoge Raad 2025/1483) is geoordeeld dat bij structurele winst en beperkt risico sprake kan zijn van een objectief te verwachten voordeel.

Mining en belasting

Mining kan eveneens leiden tot belast inkomen. De fiscale kwalificatie hangt sterk af van de schaal en professionaliteit:

• Particulier mining: vaak geen belast inkomen (kosten > opbrengst)
• Professioneel mining: mogelijk winst uit onderneming (WUO)

Bij grootschalige activiteiten is het voordeel beter voorspelbaar en daardoor fiscaal relevanter.

Crypto op de balans en in de jaarrekening

Voor ondernemingen geldt:

• Geen corebusiness? → waarderen zoals effecten (kostprijs of lagere marktwaarde)
• Wel corebusiness? → behandelen als voorraad (bijv. FIFO/LIFO)

Volgens de Raad voor Jaarverslaggeving hangt de verwerking af van het doel:

• Immateriële vaste activa
• Voorraden
• Beleggingen

Risico’s: witwassen en anonimiteit

De anonimiteit van crypto brengt verhoogde risico’s met zich mee:

• Niet aangeven van crypto in box 3 = fiscale fraude
• Niet aangeven van inkomsten (bijv. trading of mining) = box 1 fraude

Daarnaast wordt crypto gebruikt in illegale circuits, zoals het dark web. Criminele inkomsten kunnen via crypto worden ‘gewassen’ en omgezet naar reguliere valuta.

Nieuwe regelgeving: meer transparantie?

MiCAR (2024)

De Europese Crypto Asset Regulation zorgt voor meer regulering en bescherming van consumenten. Crypto-dienstverleners (CASP’s) moeten een vergunning hebben.

DAC8 (vanaf 2026)

De DAC8-richtlijn verplicht aanbieders om transactiegegevens te delen met belastingdiensten binnen de EU.

Maar let op:

• Alleen van toepassing op gereguleerde partijen
• Geen zicht op on-chain wallets zonder tussenpersoon

Conclusie

De fiscale behandeling van cryptoactiva is geen one-size-fits-all verhaal. Alles hangt af van de feiten en omstandigheden:

• Passief bezit → box 3
• Actieve handel of mining → mogelijk box 1

Nieuwe regelgeving zoals DAC8 zorgt voor meer transparantie, maar lost de anonimiteitsparadox niet volledig op. Vooral bij wallets buiten gereguleerde platforms blijft zicht beperkt.