Header OverviewPage
Blog

Schijnzelfstandigheid herkennen vóórdat de Belastingdienst dat doet

10 november 2026 · Mariëlle Scheepens - van den Boom
Of een zzp'er eigenlijk een werknemer is, zie je aan hoe het werk feitelijk loopt, niet aan het contract. Met vijf stappen toets je je eigen inhuur voordat de zachte landing van de Belastingdienst op 1 januari 2027 afloopt.
Blog

Schijnzelfstandigheid zzp herkennen doe je door te kijken hoe het werk feitelijk loopt, niet door het contract nog eens door te lezen. Stel per zzp'er drie vragen: wie bepaalt hoe en wanneer het werk gebeurt, mag de zzp'er zich laten vervangen en draait hij mee alsof hij een collega is? Beantwoord je die vragen eerlijk vóór 1 januari 2027, dan zie je de risico's eerder dan de Belastingdienst. Op die datum vervalt de zachte landing en wordt een fout dossier duurder.

Schijnzelfstandigheid herkennen vóórdat de Belastingdienst dat doet

Waarom lijkt een zzp-opdracht op papier in orde, terwijl het in de praktijk misgaat?

De meeste opdrachtgevers beginnen netjes. Er ligt een overeenkomst van opdracht, de zzp'er staat ingeschreven bij de KVK en stuurt facturen. Toch zegt dat weinig over de vraag of er eigenlijk een dienstbetrekking is.

Die vraag draait om drie elementen. Volgens Ondernemersplein gaat het om loon, persoonlijke arbeid en een gezagsverhouding. Ontbreekt één van die drie, dan is er in beginsel geen arbeidsovereenkomst. Zijn ze alle drie aanwezig, dan maakt het etiket op het contract niet meer uit.

De Belastingdienst kijkt uiteindelijk naar de feitelijke praktijk en niet naar wat op papier staat. Schijnzelfstandigheid zzp herkennen begint daarom op de werkvloer. Daar zit het probleem voor veel mkb-bedrijven: het contract blijft hetzelfde, maar het werk verandert.

Neem een illustratief voorbeeld. Een productiebedrijf huurt een planner in voor een project van drie maanden. Na anderhalf jaar maakt hij nog steeds de weekplanning, zit hij in het teamoverleg, heeft hij een bedrijfsmailadres en krijgt hij elke maandag te horen welke orders voorgaan. Niemand heeft ooit besloten dat hij een collega werd. Het is gewoon zo gegroeid.

De meeste risico's ontstaan dus niet bij de start van een opdracht, maar bij de tweede of derde verlenging. Wie alleen bij het tekenen toetst, mist precies het moment waarop de relatie kantelt.

Wat kost schijnzelfstandigheid als de Belastingdienst het eerder ziet dan jij?

Sinds 1 januari 2025 kan de Belastingdienst bij vastgestelde schijnzelfstandigheid weer naheffingen loonbelasting en sociale premies opleggen aan de opdrachtgever. In 2026 blijven boetes nog uit. Volgens KNOV heeft het kabinet besloten dat organisaties ook in 2026 geen boetes krijgen voor het gebruik van schijnzelfstandigen, en vervalt de zachte landing vanaf 1 januari 2027.

Die naheffing kan stevig uitvallen. Wordt een opdracht achteraf als dienstbetrekking gezien, dan ben jij met terugwerkende kracht inhoudingsplichtig. Over de vergoedingen die je al hebt betaald, zijn dan alsnog loonheffingen en premies verschuldigd. Bij een zzp'er die een paar jaar fulltime voor je werkt, gaat het al snel om bedragen die je liever in je eigen onderneming had gehouden.

Er loopt ook een tweede spoor, los van de fiscus. De Eerste Kamer heeft het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief op 16 juni 2026 aangenomen. Volgens ZZP Nieuws treedt de wet op 31 december 2026 in werking. Werkt een zzp'er dan voor minder dan ongeveer €38 per uur, dan kan hij zich bij jou en zo nodig bij de rechter beroepen op het vermoeden dat hij werknemer is. Jij moet dan aantonen dat dat niet zo is. Meer achtergrond lees je in deze uitleg over het rechtsvermoeden bij een uurtarief tot €38.

De markt reageert al op de strengere handhaving. Schijnzelfstandigheid is daarmee een vast onderdeel geworden van je compliance als werkgever rond de loonregels in 2026, net als je loonaangifte en arbeidscontracten.

Schijnzelfstandigheid zzp herkennen: welke vijf stappen zet je zelf?

Een zelftoets hoeft geen maanden te duren. Voor een mkb-bedrijf met een handvol zzp'ers is het meestal een kwestie van een paar dagdelen, als je het gestructureerd aanpakt. Schijnzelfstandigheid zzp herkennen vraagt daarbij om dezelfde toets, ongeacht waar je zzp'ers inhuurt: de Belastingdienst toetst overal aan hetzelfde landelijke kader.

Stap 1: Breng al je inhuur in kaart

Maak een overzicht van iedereen die op factuurbasis voor je werkt. Noteer per persoon de startdatum, het aantal verlengingen, de gemiddelde uren per week, het uurtarief en de afdeling. Zet een markering bij opdrachten die langer lopen dan oorspronkelijk gepland en bij tarieven rond of onder de €38.

Stap 2: Vergelijk het werk met dat van je eigen medewerkers

Doet de zzp'er hetzelfde werk als iemand in loondienst, met dezelfde taken en hetzelfde rooster? Dan is hij vaak ingebed in je organisatie, en dat is een sterk signaal van gezag. Een zzp'er die een afgebakend resultaat levert met kennis die je zelf niet in huis hebt, staat er doorgaans beter voor.

Stap 3: Toets wie de lakens uitdeelt

Vraag niet alleen de zzp'er, maar ook de leidinggevende hoe het werk dagelijks loopt. Wie bepaalt de werktijden, wie geeft instructies over de aanpak en wie beoordeelt het resultaat? De Belastingdienst gebruikt hiervoor een beslis- en afwegingskader met negen onderdelen, afgeleid uit de rechtspraak. Volgens Bouwend Nederland kan dat kader opdrachtgever en opdrachtnemer helpen om samen tot een juiste duiding te komen.

Stap 4: Check vervanging en ondernemerschap

Mag de zzp'er zich in de praktijk laten vervangen zonder jouw goedkeuring, en is dat ooit gebeurd? Loopt hij echt ondernemersrisico, bijvoorbeeld bij fouten of uitval? Werkt hij voor meerdere opdrachtgevers, gebruikt hij eigen gereedschap en bepaalt hij zelf zijn tarief? Een vervangingsclausule die nooit wordt gebruikt, weegt doorgaans weinig.

Stap 5: Gebruik de Webmodule en leg je oordeel vast

Vul bij twijfel per opdracht de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie in, een instrument van het ministerie van SZW dat de Belastingdienst zelf aanbeveelt. De uitkomst is een indicatie, geen vrijbrief. Bewaar de uitkomst samen met je antwoorden uit stap 2 tot en met 4 in een dossier en herhaal de toets bij elke verlenging of wijziging van taken.

Man in kantoor die financiële documenten controleert met een rekenmachine op het bureau

Welke signalen van schijnzelfstandigheid zien opdrachtgevers over het hoofd?

Een hoog tarief geeft veel opdrachtgevers een vals gevoel van veiligheid. Schijnzelfstandigheid zzp herkennen blijft nodig, ook boven de tariefgrens. Het rechtsvermoeden werkt maar één kant op: onder de grens ligt de bewijslast bij jou, maar boven de grens ben je niet automatisch veilig. Een interim-manager van €110 per uur die al twee jaar een afdeling aanstuurt, kan net zo goed in een dienstbetrekking zitten. De Belastingdienst kijkt dan gewoon naar gezag, persoonlijke arbeid en loon.

Let daarnaast op de kleine, praktische dingen. Een functie in het organogram, een vermelding als teamlid op de website, een eigen visitekaartje of een vaste plek in het verlofrooster vertellen een inspecteur meer dan tien pagina's contract. Hetzelfde geldt voor maandfacturen met steeds exact hetzelfde aantal uren, of een zzp'er die verlof aanvraagt in plaats van meldt dat hij er niet is.

Een ander signaal dat vaak wordt gemist: de zzp'er stuurt zelf medewerkers aan. Wie leiding geeft aan jouw personeel, is moeilijk nog als externe partij te zien. Dit zie je vaak bij projectleiders en interim-professionals die ooit voor een tijdelijke klus binnenkwamen.

Laat de beoordeling tot slot niet alleen over aan HR of de financiële afdeling. De leidinggevende op de werkvloer weet hoe het echt gaat. In de praktijk liggen de eerlijkste antwoorden daar, niet in de administratie. Twijfel je over hoe je de rollen in je team zuiver houdt, dan kan extern personeelsadvies helpen om functies en inhuur scherper te scheiden.

Checklist:

  • Staat de zzp'er in het organogram, rooster of op de teampagina?
  • Geeft hij leiding aan eigen medewerkers?
  • Is de opdracht minstens twee keer verlengd zonder nieuwe afgebakende opdracht?
  • Factureert hij elke maand ongeveer dezelfde uren voor hetzelfde werk?

Welke fouten maken opdrachtgevers als ze zzp'ers zelf beoordelen?

Wie zelf aan de slag gaat, loopt vaak tegen dezelfde valkuilen aan. Schijnzelfstandigheid zzp herkennen vraagt daarom om meer dan alleen een contractcontrole. Deze komen het meest voor:

  • Vertrouwen op een oude modelovereenkomst. Volgens Ondernemersplein beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande modellen mag je nog gebruiken, maar ze zijn niet doorslaggevend als de praktijk afwijkt.
  • De KVK-inschrijving als bewijs zien. Een inschrijving zegt iets over de administratieve status van de zzp'er, niet over jullie werkrelatie.
  • Eén keer toetsen en dan nooit meer. Een opdracht die bij de start klopte, kan na een jaar heel anders lopen. Koppel de toets aan elke verlenging.
  • Alleen naar het tarief kijken. De grens van €38 bepaalt waar de bewijslast ligt bij een beroep van de zzp'er, maar niet of er een dienstbetrekking is.
  • Wachten op nieuwe wetgeving. De Zelfstandigenwet is nog onderweg, maar de huidige toetsing geldt nu al en blijft gelden tot er iets anders ligt.

De eerste fout is het hardnekkigst. Veel opdrachtgevers hebben het contract ooit goed laten opstellen en gaan ervan uit dat het risico daarmee is afgedekt. Maar een contract kan een relatie niet zelfstandig maken die dat in de praktijk niet is. Een goed contract helpt alleen als het werk ook zo loopt. Hoe je dat aan de voorkant regelt, lees je in dit stuk over schijnzelfstandigheid bij zzp'ers voorkomen.

Accountant die een rekenmachine gebruikt en papierwerk ondertekent voor financiële analyse

Veelgestelde vragen

Is een zzp'er met een uurtarief boven €38 automatisch geen schijnzelfstandige?

Nee. Schijnzelfstandigheid zzp herkennen blijft ook bij een hoog tarief noodzakelijk. Het tarief bepaalt alleen of de zzp'er zich vanaf 31 december 2026 kan beroepen op het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst. Ook bij een hoog tarief toetst de Belastingdienst gewoon of er sprake is van gezag, persoonlijke arbeid en loon.

Krijg ik in 2026 al een boete voor schijnzelfstandigheid?

Geen boete, wel een naheffing. In 2026 legt de Belastingdienst nog geen boetes op voor het werken met schijnzelfstandigen, maar naheffingen loonheffingen en premies zijn sinds 2025 wel mogelijk. Vanaf 1 januari 2027 vervalt de zachte landing en wordt de handhaving strenger.

Wie draait op voor de naheffing, de zzp'er of de opdrachtgever?

De opdrachtgever. Als de Belastingdienst vaststelt dat er eigenlijk een dienstbetrekking is, ben jij als opdrachtgever inhoudingsplichtig voor loonheffingen en premies. Afspraken in het contract over wie dat risico draagt, veranderen niets aan wie de fiscus aanspreekt.

Hoe vaak moet ik mijn zzp-inhuur opnieuw beoordelen?

Bij elke verandering. Een vuistregel is: toets bij de start, bij elke verlenging en zodra de taken of de positie van de zzp'er in je organisatie wijzigen. Een jaarlijkse controle van het hele inhuuroverzicht vangt de opdrachten op die ongemerkt zijn doorgelopen.

Wat kan ik doen als ik bij een zzp'er schijnzelfstandigheid vermoed?

Bijsturen, afbouwen of in dienst nemen. Je kunt de werkwijze aanpassen zodat de zzp'er echt zelfstandig werkt, de opdracht netjes afronden of de persoon een arbeidsovereenkomst aanbieden. Welke route past, hangt af van de situatie, dus laat je bij twijfel goed adviseren voordat je iets wijzigt.

Ga je jouw zzp-inhuur nog vóór 1 januari 2027 doorlichten?

De Belastingdienst kijkt naar de werkvloer, dus doe dat zelf ook en leg vast wat je ziet. Schijnzelfstandigheid zzp herkennen voordat de zachte landing afloopt, geeft je tijd om bij te sturen in plaats van achteraf te betalen.

Handen die een rekenmachine gebruiken aan een bureau met documenten en mappen voor financiële of boekhoudkundige thema's

Wesselman helpt opdrachtgevers in Veldhoven, Eindhoven en Helmond bij het beoordelen van hun zzp-inhuur, van de fiscale toets tot de arbeidsrechtelijke kant van contracten en verlengingen. Wil je weten hoe jouw inhuur ervoor staat? Vraag dan juridisch en fiscaal advies over je zzp-relaties aan en bespreek je inhuuroverzicht met een specialist.

Hulp nodig bij overname, opvolging of fiscale compliance?

Stel je vraag

Bronnen

Artikel gemaakt met Launchmind