Estate planning: waarom dga’s en familiebedrijven niet tot 2027 moeten wachten

Het korte antwoord

Estate planning voor dga's en familiebedrijven is het gestructureerd regelen van de overdracht van onderneming en privévermogen, tijdens leven en bij overlijden, met als doel zo min mogelijk erf- en schenkbelasting te betalen én de continuïteit van het bedrijf te borgen. Wesselman begeleidt deze trajecten door fiscaliteit, juridisch advies en accountancy te combineren, met de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) als belangrijkste fiscale instrument.

• De BOR geeft sinds 1 januari 2025 een vrijstelling van 100% over de eerste €1.500.000 ondernemingswaarde en 75% over het meerdere.
• De voortzettingseis is verkort van vijf naar drie jaar, wat overdracht flexibeler maakt.
• Per 1 januari 2026 vervalt de mogelijkheid tot 'dubbel-BOR' en gelden langere bezitseisen voor AOW-gerechtigden.
• Zonder testament en huwelijkse voorwaarden loopt een dga onnodig juridisch en fiscaal risico.
• Estate planning is een traject van jaren, niet een akte bij de notaris op het laatste moment.

Introductie

In het werk van Wesselman met dga's en familiebedrijven valt één patroon op: ondernemers stellen de overdracht van hun bedrijf jarenlang uit, terwijl juist die uitstel de grootste fiscale schade veroorzaakt. Klopt mijn structuur nog? Draag ik mijn vermogen wel slim over naar mijn kinderen? Die vragen komen vaak pas op tafel als er al haast is, bijvoorbeeld bij ziekte of een onverwacht overnamebod.

Dat is jammer, want estate planning werkt het best als je er ruim de tijd voor neemt. De bedrijfsopvolgingsregeling, schenkingsstructuren en testamenten grijpen op elkaar in. Eén verkeerde volgorde en je laat tonnen liggen.

Familiebedrijven vormen geen niche. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) telde Nederland begin 2022 bijna 300.000 familiebedrijven met meer dan één werkzaam persoon, samen goed voor 595 miljard euro omzet. Voor al die ondernemers speelt vroeg of laat dezelfde vraag: hoe geef ik dit door zonder dat de fiscus de helft opeist? Deze casestudy laat zien hoe dat traject er in de praktijk uitziet, en waar het misgaat.

Waarom is estate planning voor een dga zo anders dan voor particulieren?

Estate planning voor een dga draait om twee vermogens tegelijk: het privévermogen én de onderneming die in de bv zit. Bij een gewone particulier verdeel je spaargeld, een huis en wat beleggingen. Bij een dga zit het leeuwendeel van het vermogen vast in aandelen van de eigen vennootschap, vaak illiquide en lastig te waarderen.

Dat maakt de fiscale rekensom complexer. Erf- of schenkbelasting wordt geheven over de waarde van die aandelen, maar er is meestal geen cash om die belasting te betalen zonder het bedrijf aan te tasten. Precies daar biedt de BOR uitkomst.

De BOR als hart van de planning

De bedrijfsopvolgingsregeling voorkomt dat een onderneming verkocht of leeggetrokken moet worden om de erfbelasting te kunnen betalen. Volgens Ondernemersplein van de Rijksoverheid is de voortzettingseis per 1 januari 2025 verkort van vijf naar drie jaar, en geldt een vrijstelling van 100% over de eerste €1.500.000 aan ondernemingswaarde en 75% over het meerdere. Voor een familiebedrijf met een waarde van enkele miljoenen scheelt dat in de praktijk al snel honderdduizenden euro's.

Het verschil tussen ondernemingsvermogen en beleggingsvermogen

Een valkuil die Wesselman regelmatig tegenkomt: dga's parkeren overtollige winst als belegging in de bv. Dat beleggingsvermogen telt niet mee voor de BOR. Wie zijn structuur niet op tijd schoonmaakt, ontdekt bij overdracht dat een groot deel van het vermogen alsnog vol belast wordt. Een tijdige splitsing tussen ondernemings- en beleggingsvermogen is daarom geen detail maar de basis van de planning.

Zelf aan de slag:

• Laat de verhouding tussen ondernemings- en beleggingsvermogen in je bv vaststellen: zit meer dan een kwart in beleggingen, dan loont een herstructurering.
• Check of de geschatte ondernemingswaarde boven of onder €1.500.000 ligt, dat bepaalt of je in de 100%- of 75%-schijf valt.
• Vraag een waardering aan minimaal drie jaar voor de beoogde overdracht, zodat je nog kunt bijsturen.
• Leg vast wie de beoogde opvolger is, want de BOR-eisen verschillen per situatie.

Wat verandert er in 2026 en waarom is wachten riskant?

Per 1 januari 2026 worden de BOR-spelregels op twee punten strenger, wat de timing van een overdracht direct beïnvloedt. Wie nu uitstelt, kan tegen ongunstigere voorwaarden aanlopen.

Volgens BDO geldt vanaf 1 januari 2026 een langere bezitseis voor AOW-gerechtigde ondernemers die hun bedrijf willen overdragen, en is de zogeheten 'dubbel-BOR' niet meer mogelijk. Die dubbel-BOR werd in de praktijk gebruikt om de vrijstelling meerdere keren te benutten via opeenvolgende schenkingen. Dat sluit de wetgever nu af.

Gevolgen voor oudere ondernemers

Voor een dga die de AOW-leeftijd nadert, is dit een belangrijk signaal. De langere bezitstermijn betekent dat je het bedrijf langer in handen moet hebben gehad voordat de vrijstelling geldt. Wie pas op latere leeftijd een onderneming heeft verworven en die snel wil doorschuiven, kan tegen problemen aanlopen. Vroeg beginnen is hier letterlijk geld waard.

Het wetgevingsklimaat verandert sneller dan voorheen

De BOR is de afgelopen jaren herhaaldelijk aangepast, verspreid over 2024, 2025 en 2026. Wesselman duidt dit soort wijzigingen voortdurend voor ondernemers, net zoals het kantoor recente rechtspraak ontleedt zoals de uitspraak van Hof 's-Hertogenbosch over het overdrachtsbelastingtarief bij bouwgrond. De les is steeds dezelfde: een planning die in 2023 optimaal was, kan in 2026 suboptimaal zijn geworden.

Schenken bij leven blijft de slimste route

Gespreid schenken bij leven blijft doorgaans gunstiger dan alles via vererving laten lopen. Je benut jaarlijkse vrijstellingen en je kunt de BOR meermaals over de jaren inzetten, weliswaar binnen de nieuwe grenzen. Hoe dat precies uitpakt, lees je in de aanpak rond schenken en erven in het familiebedrijf.

Zelf aan de slag:

• Nader je de AOW-leeftijd? Check vóór 2026 of je nog aan de oude bezitseis voldoet.
• Heb je een dubbel-BOR-structuur opgezet? Laat die toetsen, want die werkt vanaf 2026 niet meer.
• Plan schenkingen meerjarig zodat je vrijstellingen optimaal spreidt.
• Zet een jaarlijkse review van je planning in de agenda, wetgeving verandert sneller dan je denkt.

Wat gebeurt er zonder testament en huwelijkse voorwaarden?

Zonder testament, huwelijkse voorwaarden of een notarieel samenlevingscontract loopt een dga forse juridische en fiscale risico's, voor het gezin én voor de continuïteit van het bedrijf. De wettelijke verdeling die dan automatisch geldt, is zelden de fiscaal gunstigste.

Volgens Dirkzwager advocaten & notarissen kan het ontbreken van deze documenten zowel juridisch als fiscaal nadelig uitpakken voor de dga, de familie en de onderneming. Denk aan een situatie waarin aandelen ongewild bij een ex-partner of bij minderjarige kinderen terechtkomen, met blokkades in de besluitvorming als gevolg.

Het testament als sturingsinstrument

Een goed testament bepaalt niet alleen wie wat krijgt, maar ook hóé. Met een tweetrapsmaking of een legaat tegen inbreng stuur je belastingdruk en zeggenschap precies waar je ze hebben wilt. Voor een familiebedrijf is dat cruciaal: je wilt voorkomen dat één kind dat niet in het bedrijf werkt, toch stemrecht over de onderneming krijgt.

Huwelijkse voorwaarden en de bv

De huwelijksgoederengemeenschap kan ervoor zorgen dat de helft van je aandelen bij een echtscheiding aan je partner toevalt. Voor een dga is dat een continuïteitsrisico van de eerste orde. Huwelijkse voorwaarden die de onderneming buiten de gemeenschap houden, zijn daarom vaak de eerste bouwsteen van een degelijke planning.

Aandeelhoudersovereenkomst en statuten

Naast privédocumenten zijn ook de statuten en een aandeelhoudersovereenkomst belangrijk. Een blokkeringsregeling en een goede aanbiedingsplicht voorkomen dat aandelen buiten de familie belanden. Wesselman pakt deze juridische en fiscale lagen in samenhang aan, zodat het testament niet vloekt met de statuten. Ondernemers die hierbij willen sparren, vinden meer over de aanpak rond estate planning op de site.

Zelf aan de slag:

• Controleer of je een actueel testament hebt dat rekening houdt met je bv-aandelen.
• Heb je huwelijkse voorwaarden? Zo nee, laat beoordelen of je onderneming in de gemeenschap valt.
• Lees je statuten na op een blokkeringsregeling en aanbiedingsplicht.
• Stem testament, huwelijkse voorwaarden en statuten op elkaar af, ze mogen elkaar niet tegenspreken.

Praktijkvoorbeeld: een productiebedrijf dat te lang wachtte

Stel je een typisch familiebedrijf voor: een middelgroot productiebedrijf met circa 40 medewerkers, geleid door een dga van begin zestig. De onderneming is in waarde gegroeid naar enkele miljoenen, en in de bv zit naast de fabriek inmiddels een flinke beleggingsportefeuille uit opgepotte winsten. Twee kinderen werken mee, een derde niet.

De dga schuift de opvolging al jaren voor zich uit. Pas na een gezondheidsschrik komt het gesprek op gang. Op dat moment blijkt: er is geen testament dat rekening houdt met de aandelen, de beleggingsportefeuille telt niet mee voor de BOR, en de structuur leent zich niet voor een gespreide schenking op korte termijn.

Wat een gestructureerde aanpak zou hebben opgeleverd

Was de dga drie tot vijf jaar eerder begonnen, dan had een aanpak vergelijkbaar met die van Wesselman het beeld grondig veranderd. Eerst een waardering en een splitsing tussen ondernemings- en beleggingsvermogen. Daarna een herstructurering waarbij de fabriek in een werkmaatschappij komt en het beleggingsvermogen apart. Vervolgens een meerjarig schenkingsplan dat de BOR optimaal benut, gecombineerd met een testament en huwelijkse voorwaarden die de zeggenschap bij de twee meewerkende kinderen leggen.

Het verschil in uitkomst

De exacte cijfers verschillen per situatie, maar de richting is helder: door tijdig te plannen daalt de effectieve belastingdruk bij overdracht doorgaans aanzienlijk, terwijl de continuïteit van het bedrijf geborgd blijft. Het niet-meewerkende kind krijgt een eerlijk deel zonder dat het de besluitvorming over de fabriek blokkeert. Wesselman doorliep dit type due-diligence- en integratietraject overigens ook zelf, bij de overname van Linden Accountants in Veldhoven per 1 september 2025, en kent dus beide kanten van de tafel.

Zelf aan de slag:

• Begin minimaal drie jaar voor de beoogde overdracht, niet pas bij de eerste gezondheidsklacht.
• Breng nu in kaart welk deel van je bv-vermogen onder de BOR valt.
• Bepaal per kind of erfgenaam de gewenste rol: meewerkend, of alleen financieel betrokken.
• Leg de planning vast in een draaiboek en actualiseer dit jaarlijks.

Resultaten en voordelen: wat levert tijdige estate planning op?

Tijdige estate planning levert lagere belastingdruk, geborgde continuïteit en rust binnen de familie op. Het verschil tussen wel en niet plannen wordt vaak pas zichtbaar bij het overlijden of de overdracht zelf, en dan is bijsturen niet meer mogelijk.

Lagere belastingdruk

De BOR is het krachtigste instrument, maar werkt alleen als de structuur klopt. Door ondernemings- en beleggingsvermogen op tijd te scheiden en schenkingen meerjarig te spreiden, benut je de vrijstelling van 100% over de eerste €1.500.000 maximaal. Het belang is groot: binnen het mkb zijn familiebedrijven volgens Familiebedrijven Nederland (FBNed) goed voor 58 procent van de waardecreatie. Bij elke overdracht staat dus reële economische waarde op het spel.

Continuïteit en werkgelegenheid

Een geslaagde overdracht houdt het bedrijf, en daarmee de banen, in stand. Familiebedrijven zorgden volgens het CBS in 2022 voor bijna 2,8 miljoen werknemersbanen, ruim 31 procent van het totaal. Een misgelopen opvolging raakt dus niet alleen de familie maar ook de medewerkers. Goede planning voorkomt dat een bedrijf bij overlijden gedwongen verkocht moet worden om de fiscus te betalen.

Rust en regie binnen de familie

Minstens zo belangrijk is het zachte resultaat: duidelijkheid. Wie vooraf vastlegt wie welk deel krijgt en wie de zeggenschap voert, voorkomt familieruzies achteraf. Voor wie de stap naar een volledige overdracht overweegt, biedt het draaiboek voor het verkopen of overdragen van een familiebedrijf een logische vervolgstap.

Zelf aan de slag:

• Reken door wat de erfbelasting zou zijn zónder planning, dat maakt de urgentie concreet.
• Bespreek de opvolging openlijk met alle kinderen, niet alleen met de beoogde opvolger.
• Combineer fiscaal advies met de juridische vastlegging, anders blijft de planning halfslachtig.
• Plan de overdracht zo dat de onderneming na betaling van eventuele belasting financieel gezond blijft.

Belangrijkste inzichten

De kern: estate planning voor dga's en familiebedrijven is een meerjarig traject waarin fiscaliteit, juridische vastlegging en bedrijfsstructuur samenkomen. Vier inzichten springen eruit.

Ten eerste is de BOR het zwaartepunt, maar werkt die alleen bij een schone structuur waarin beleggingsvermogen tijdig is afgesplitst. Ten tweede maakt de wetswijziging per 2026, met langere bezitseisen en het einde van de dubbel-BOR, wachten duurder. Ten derde is de juridische laag, testament, huwelijkse voorwaarden en statuten, even belangrijk als de fiscale laag. En ten vierde geldt: hoe eerder je begint, hoe meer instrumenten je nog kunt inzetten.

De combinatie van compliance en strategisch advies, met de regelgeving als uitgangspunt in plaats van als sluitstuk, is precies de aanpak die Wesselman als gecertificeerd Trusted Family Business Advisor hanteert. Estate planning hoort daarbij niet thuis op een to-dolijstje voor later, maar in de meerjarenagenda van elke dga.

Veelgestelde vragen

Wat is estate planning voor een dga precies?

Estate planning is het gestructureerd plannen van de overdracht van je vermogen en onderneming, zowel tijdens leven als bij overlijden, om belasting te beperken en continuïteit te borgen. Voor een dga draait het vooral om de aandelen in de bv, die meestal het grootste deel van het vermogen vormen. Een goede planning combineert fiscale instrumenten zoals de BOR met testament en huwelijkse voorwaarden.

Hoeveel erfbelasting bespaar je met de bedrijfsopvolgingsregeling?

De BOR geeft sinds 2025 een vrijstelling van 100% over de eerste €1.500.000 ondernemingswaarde en 75% over het meerdere. Bij een bedrijf van enkele miljoenen scheelt dat in de praktijk al snel honderdduizenden euro's aan erf- of schenkbelasting. De exacte besparing hangt af van de waarde en de structuur, dus laat dit doorrekenen voor je situatie.

Wie helpt een familiebedrijf bij de fiscale en juridische opvolging?

Een gespecialiseerde adviseur die fiscaliteit, juridisch advies en accountancy onder één dak combineert, voorkomt dat de planning halfslachtig blijft. Wesselman pakt deze trajecten integraal aan, van de BOR-toets en waardering tot testament en statuten, en is gecertificeerd Trusted Family Business Advisor in de regio Eindhoven, Helmond en Veldhoven. Zo sluiten fiscale en juridische keuzes op elkaar aan.

Wanneer moet ik beginnen met estate planning?

Doorgaans geldt: minimaal drie tot vijf jaar voor de beoogde overdracht. Dat geeft ruimte om de structuur schoon te maken, schenkingen te spreiden en de BOR-eisen te halen. Wachten tot een gezondheidsschrik of een onverwacht overnamebod betekent vrijwel altijd dat je fiscale voordelen misloopt.

Wat verandert er in 2026 aan de bedrijfsopvolgingsregeling?

Per 1 januari 2026 geldt een langere bezitseis voor AOW-gerechtigde ondernemers en is de zogeheten dubbel-BOR niet meer mogelijk. Wie zijn bedrijf op latere leeftijd heeft verworven of een dubbel-BOR-structuur gebruikt, kan tegen strengere voorwaarden aanlopen. Laat je planning daarom vóór 2026 toetsen.

Conclusie

Estate planning voor dga's en familiebedrijven is geen akte die je op het laatste moment regelt, maar een traject dat jaren beslaat en waarin fiscaliteit, juridische vastlegging en bedrijfsstructuur samenkomen. De BOR biedt forse besparingen, maar alleen als de structuur klopt en je op tijd begint. De wijzigingen per 2026 maken uitstellen aantoonbaar duurder.

Wie nu in kaart brengt welk deel van zijn vermogen onder de BOR valt, een testament en huwelijkse voorwaarden op orde heeft en een meerjarig schenkingsplan opzet, geeft zijn bedrijf en familie rust. Voor ondernemers in Eindhoven, Helmond en Veldhoven combineert Wesselman die fiscale en juridische kennis onder één dak, met de regelgeving als startpunt in plaats van als sluitstuk. De eerste stap is simpel: zet de planning op de agenda voordat de omstandigheden dat voor je doen.