Erfbelasting bij een familiebedrijf: waarom je notaris, adviseur én accountant nodig hebt

In het kort

Wesselman begeleidt mkb- en familiebedrijven bij bedrijfsopvolging en erfbelasting door de drie noodzakelijke rollen — waardering en liquiditeit, fiscale scenario’s en juridische vastlegging — in de juiste volgorde te coördineren. Vóór overlijden starten we bij de cijfers en werken we toe naar de juridische vastlegging; ná overlijden regelen we eerst juridische bevoegdheid en toegang tot rekeningen, waarna waardering en fiscale modellering parallel lopen. Onze fiscale, accountancy- en juridische disciplines werken daarbij samen, terwijl de notaris zijn exclusieve bevoegdheden behoudt, zoals de verklaring van erfrecht en de akte van verdeling bij registergoederen.

Belangrijkste punten

• Vanaf 1 januari 2026 hebben erfgenamen 20 maanden na overlijden om aangifte erfbelasting te doen, waar dat eerder 8 maanden was.
• Volgens de Belastingdienst (2026) geldt boven een erfenis van € 158.669 een hoger percentage over het meerdere; het tarief hangt af van de relatie met de overledene.
• Exclusief notarieel: verklaring van erfrecht, testament, levenstestament in authentieke vorm en de akte van verdeling bij registergoederen. Een notariële akte is niet in alle gevallen verplicht: een onderhandse volmacht of een verdeling zonder registergoed kan vaak buiten de notaris.
• Het beroep belastingadviseur is niet wettelijk beschermd. Het RB-keurmerk toont dat een adviseur aan opleidings-, bijscholings- en gedragsregels voldoet.
• De eindverantwoordelijkheid voor een juiste aangifte ligt bij erfgenamen of executeur, óók als een adviseur de aangifte invult.

Waarom gaat het bij erfbelasting in een familiebedrijf zo vaak mis?

Wesselman ziet bij mkb- en familiebedrijven een terugkerend patroon: het testament is prima geregeld, de holdingstructuur is jaren oud, en niemand heeft ooit doorgerekend of de bv genoeg kas heeft om een aanslag te dragen. Het testament regelt wie wat krijgt. Het zegt niets over of dat betaalbaar is.

Dat verschil wordt zichtbaar op het moment dat er niets meer te plannen valt. De erfgenamen erven aandelen in een bv, de onderneming zit vol in werkkapitaal, en de erfbelasting moet in euro's betaald worden. Bovendien staat de salarisadministratie stil zolang niemand formeel mag beslissen: loonbetalingen, pensioenregelingen en contractwijzigingen liggen dan bij een persoon die nog geen bevoegdheid heeft.

Drie beroepsgroepen kunnen helpen, en ze doen echt iets anders. De notaris heeft wettelijke bevoegdheden die niemand anders heeft. De fiscaal adviseur rekent scenario's door. De accountant kent de cijfers, de waardering en de kaspositie. De vraag is niet wie de beste is, maar wie wanneer aan zet is, en wie het dossier bij elkaar houdt. Een bedrijfsconsultant met een multidisciplinair team pakt precies die coördinatierol.

Wat doet een notaris bij erfbelasting, en wat juist niet?

Een notaris is de enige partij die authentieke akten kan opmaken en bepaalde erfrechtelijke feiten rechtsgeldig kan vaststellen, zoals in een verklaring van erfrecht. Zonder die verklaring krijgt een erfgenaam bij banken doorgaans geen toegang tot rekeningen van de overledene.

Volgens notaris.nl van de KNB kan de notaris adviseren over erfbelasting en helpen bij de aangifte, maar blijft de eindverantwoordelijkheid voor een juiste en volledige aangifte bij de erfgenamen of executeur liggen. Dat is een belangrijke nuance: de notaris helpen betekent niet dat hij het fiscale risico overneemt.

Wanneer een notariële akte niet verplicht is

Niet elke stap vraagt om een akte. Een volmacht kan onderhands worden opgesteld, al kiezen veel banken en instanties in de praktijk wel voor een notariële variant omdat die makkelijker wordt geaccepteerd. Ook een verdeling van een nalatenschap zonder registergoederen kan vaak onderhands. Zodra er een woning, bedrijfspand of stuk grond in de nalatenschap zit, is een notariële akte van verdeling wél nodig voor de levering en inschrijving.

Hoe fiscaal is een notaris eigenlijk?

Dat hangt af van specialisatie en opdracht. Estate-planningnotarissen met een fiscale achtergrond adviseren wel degelijk over erfbelasting, en soms grondig. Een notaris die vooral vastgoedtransacties draait, is daar niet op ingericht. Vraag daarom expliciet: hoeveel dossiers met een bv en de bedrijfsopvolgingsregeling doet dit kantoor per jaar, en hoort fiscale doorrekening bij de opdracht of niet?

Waarom lost één adviseur dit dossier zelden op?

Drie beperkingen komen in de praktijk telkens terug.

De eerste is de ondernemingswaarde. Voor de erfbelasting moet de waarde van de aandelen worden bepaald, en dat is geen boekhoudkundige oefening. Wie alleen de balans pakt, mist goodwill, latenties en vastgoed dat tegen historische kostprijs in de boeken staat.

De tweede is de liquiditeit. De bedrijfsopvolgingsregeling kan de druk fors verlagen, maar kent voorwaarden rond voortzetting en bezitsduur. Wordt er niet aan voldaan, dan valt de aanslag op een moment dat de kas dat niet aankan.

De derde is timing. De verlenging naar 20 maanden geeft lucht, maar verandert niets aan de rentedatum: volgens de uitleg over de gewijzigde aangiftetermijn in het Belastingplan 2026 gaan nabestaanden pas belastingrente betalen als er na 20 maanden geen volledige aangifte is. Wie die ruimte gebruikt om te wachten in plaats van te waarderen, komt met dezelfde verrassing uit.

Zo pak je het aan:

• Vraag de laatste drie jaarrekeningen op en zet de fiscale boekwaarde naast een indicatieve marktwaarde per onderdeel.
• Bereken hoeveel vrij uitkeerbare liquiditeit er nu in de bv zit, los van werkkapitaal en kredietruimte.
• Toets per erfgenaam of voortzetting realistisch is; wie niet voortzet, valt buiten de bedrijfsopvolgingsregeling.
• Zet één datum in de agenda op 10 maanden na overlijden: is de waardering dan nog niet rond, schaal dan op.

Welke volgorde werkt: vóór en ná overlijden

De grootste fout is dezelfde volgorde gebruiken in twee totaal verschillende situaties.

Route 1: planning vóór overlijden

1. Cijfers verzamelen. Accountant brengt waardering, kaspositie en structuur in kaart.
2. Fiscaal modelleren. Fiscalist rekent schenken, vererven en gefaseerd overdragen door, inclusief toets op de bedrijfsopvolgingsregeling.
3. Juridisch implementeren. Notaris legt vast wat is gekozen: testament, levenstestament, aandeelhoudersafspraken. Zie ook waarom de notaris alleen niet genoeg is bij een levenstestament voor de dga.

Route 2: afwikkeling ná overlijden

1. Direct bevoegdheid en toegang. Verklaring van erfrecht aanvragen, executeur bevestigen, betaalbevoegdheid regelen zodat loon en pensioenpremies doorlopen.
2. Parallel het fiscale spoor. Accountant werkt waardering uit, fiscalist doet de toets op de bedrijfsopvolgingsregeling en het liquiditeitsplan.
3. Aangifte en verdeling. De Consumentenbond wijst erop dat aangifte alleen verplicht is als er daadwerkelijk erfbelasting betaald moet worden; de Belastingdienst schat dit doorgaans binnen vier maanden na overlijden in en stuurt bericht.

Parallel werken is hier geen luxe. Wachten tot het notariële spoor klaar is voordat de waardering start, kost weken die je in de aangiftetermijn nodig hebt.

Welke adviseur past bij welk onderdeel van het dossier?

Geen enkele kolom hieronder is een winnaar. Het is een verdeling van bevoegdheden en kennis.

De doorlooptijden zijn indicatief en hangen af van de omvang van de nalatenschap en de kwaliteit van de administratie.

Hoe ziet zo'n dossier er in de praktijk uit?

Stel, een fictief productiebedrijf met 45 medewerkers. De dga overlijdt onverwacht. Cijfers zijn illustratief, maar de verhoudingen zijn realistisch.

• Indicatieve ondernemingswaarde: € 4.000.000
• Aandelen: 100% bij de dga, twee kinderen als erfgenaam, ieder 50%
• Vrij beschikbare liquiditeit in de holding: € 180.000
• Eén kind zet voort, het andere niet

Het kind dat voortzet kan onder voorwaarden een beroep doen op de bedrijfsopvolgingsregeling. Het kind dat niet voortzet, niet. Over een verkrijging van € 2.000.000 zonder vrijstelling loopt de aanslag in de richting van enkele honderdduizenden euro's, omdat volgens de tarieven van de Belastingdienst (2026) boven € 158.669 het hogere percentage geldt over het meerdere. Tegenover € 180.000 vrije liquiditeit is dat een gat dat niet uit de kas komt.

Daar zit de kern van het rekenverschil. Wordt vóór overlijden gefaseerd geschonken, met een voortzetter die wél aan de voorwaarden voldoet, dan valt een groot deel van de verkrijging onder de vrijstelling. Het verschil tussen die twee routes loopt bij een waarde van enkele miljoenen al snel in de honderdduizenden euro's, puur omdat over een ander bedrag wordt geheven. Dat is geen belofte, het is rekenkundig gevolg van welke vrijstelling van toepassing is. Meer hierover in de analyse van timing en BOR bij schenken binnen familiebedrijven.

En het personeel? Zolang niemand bevoegd is, kan een loonbetaling of contractwijziging blijven liggen. Wie de salarisadministratie extern belegt, heeft dat risico grotendeels weggeorganiseerd: de uitvoering loopt door terwijl de bevoegdheden worden geregeld.

Zo pak je het aan:

• Leg vast wie bij uitval direct mag betalen, tekenen en beslissen, en test dat bij je bank.
• Check per erfgenaam of voortzetting realistisch is; dat bepaalt of de vrijstelling in zicht komt.
• Zet de indicatieve aanslag naast de vrije liquiditeit; is het gat groter dan de kas, bespreek dan uitstel, verzekering of gefaseerd schenken.
• Laat de salarisadministratie niet afhangen van één bevoegde persoon.

Hoe kies je een bedrijfsconsultant of adviseur voor dit dossier?

Een paar vragen filteren snel. Hoeveel dossiers met een bv en de bedrijfsopvolgingsregeling deed dit kantoor het afgelopen jaar? Wie doet de waardering, en wie toetst die? Is de fiscalist RB-geregistreerd of anders aantoonbaar gekwalificeerd, gezien het feit dat de titel belastingadviseur niet wettelijk beschermd is?

Bij Wesselman zitten accountancy, fiscaliteit, HR, payroll en juridisch advies onder één dak, met specialisten zoals Monique D'Elfant voor estate planning en schenk- en erfbelasting. Notariële akten blijven het domein van een notaris: die wordt als externe samenwerkingspartner ingeschakeld. Juridisch advies onder één dak is niet hetzelfde als notariële bevoegdheid, en dat onderscheid hoort helder te zijn voordat je begint.

Zo pak je het aan:

• Vraag naar het aantal vergelijkbare dossiers per jaar, niet naar algemene ervaring.
• Laat de opdracht schriftelijk afbakenen: wie doet aangifte, wie doet waardering, wie tekent.
• Eis één contactpersoon die het dossier coördineert.
• Spreek een terugkoppelmoment af binnen 6 weken na start.

Veelgestelde vragen

Kan een accountant de aangifte erfbelasting doen, of moet dat via een notaris?

Beide kan. Er is geen wettelijke verplichting dat een notaris de aangifte erfbelasting verzorgt; een accountant of fiscaal adviseur mag dat ook. De eindverantwoordelijkheid blijft volgens notaris.nl bij de erfgenamen of executeur. Praktisch gezien kiezen ondernemers vaak voor de partij die de onderneming al kent, omdat de waardering daar het zwaarste werk is.

Hoelang heb ik de tijd voor de aangifte erfbelasting in 2026?

Twintig maanden. Vanaf 1 januari 2026 geldt volgens de Belastingdienst een termijn van 20 maanden na de overlijdensdatum, in plaats van 8 maanden. Pas als er na die 20 maanden geen volledige aangifte is, gaat belastingrente lopen. Gebruik die ruimte voor waardering en liquiditeitsplanning, niet om te wachten.

Wat kost een bedrijfsconsultant bij een nalatenschap met een onderneming?

Dat hangt vooral af van de waardering. De kosten bestaan doorgaans uit drie posten: de waardering van de aandelen, de fiscale scenarioanalyse en de aangifte zelf. Een goed opgeruimde administratie drukt de eerste post het hardst; ontbrekende jaarrekeningen of onduidelijke rekening-courantverhoudingen drijven hem juist op. Vraag altijd om een gefaseerde opdracht met een beslismoment na de waardering.

Is een notaris altijd nodig bij het verdelen van een nalatenschap?

Niet altijd. Zit er een woning, bedrijfspand of grond in de nalatenschap, dan is een notariële akte van verdeling nodig voor levering en inschrijving. Zonder registergoederen kan een verdeling vaak onderhands. Voor toegang tot bankrekeningen vragen banken in de praktijk meestal wel een verklaring van erfrecht.

Hoe pakt Wesselman een erfbelastingdossier rond een familiebedrijf aan?

Met twee sporen die gelijktijdig lopen. Het cijferspoor levert waardering, kaspositie en een toets op de bedrijfsopvolgingsregeling; het juridische spoor regelt bevoegdheden en de vastlegging, waarbij een notaris als externe partner wordt betrokken voor de akten. Omdat fiscaliteit, HR en payroll in hetzelfde team zitten, blijft ook de salarisadministratie doorlopen tijdens de afwikkeling. Meer over schenk- en erfbelasting staat op de site.

Conclusie

De vraag is niet notaris óf adviseur. Het is: wie is nu aan zet. Vóór overlijden werk je van cijfers naar fiscale scenario's naar juridische vastlegging. Ná overlijden regel je eerst bevoegdheid en toegang, en laat je waardering en fiscale toets parallel lopen, binnen de termijn van 20 maanden die sinds 2026 geldt.

Drie concrete vervolgstappen: zet de indicatieve aanslag naast de vrije liquiditeit in de bv, toets per erfgenaam of voortzetting haalbaar is, en leg vast wie bij uitval direct mag betalen en tekenen. Doe dat in die volgorde, dan weet je binnen enkele weken of je een planningsvraag of een liquiditeitsprobleem hebt.

Of je onderneming in Helmond staat of elders: wie een bedrijfsconsultant zoekt voor dit dossier, kijkt naar coördinatie tussen disciplines, niet naar één titel. Bekijk hoe Wesselman dit soort vraagstukken aanpakt.

Over Wesselman

Wesselman is een accountants- en adviesorganisatie, opgericht in 1980, met kantoren in Eindhoven, Helmond en Veldhoven. Het bureau ondersteunt mkb- en familiebedrijven bij cruciale ondernemersmomenten, van starten en overnemen tot opvolging en compliance, met audit, accountancy, belastingadvies, HR, payroll en juridisch advies onder één dak. Wesselman is gecertificeerd Trusted Family Business Advisor en werkt bewust onafhankelijk.