De rol van de overdrager na overdracht van het familiebedrijf

Een 'normale' bedrijfsopvolging is al lastig genoeg, laat staan een bedrijfsopvolging waar ook nog eens familiebelangen een rol spelen. Wie in een ondernemersfamilie opgroeit, heeft de kans het succes van voorouders uit te bouwen. Echter het familiebedrijf brengt ook een aantal gevaren met zich mee die de kansen van de opvolger in gevaar kunnen brengen. Een van die gevaren komen wij in de praktijk veelvuldig tegen; een overdrager die de onderneming niet los kan laten en geen stap terug kan en/of wil doen.

Een zeer belangrijke vraag betreffende een bedrijfsopvolging bij een familiebedrijf is de rol van de overdrager na overdracht van de leiding en/of het eigendom van het familiebedrijf. Bij veel familiebedrijven is het gebruikelijk dat de overdrager na de overdracht van het bedrijf nog (enige tijd) werkzaam zal blijven in het bedrijf. Een meerderheid van deze overdragers zal na de overdracht nog een leidinggevende positie blijven behouden al dan niet met een beperkt aandelenbelang in het familiebedrijf. De rol die de overdrager daarbij aanneemt is bepalend voor het succes van de opvolger. Sonnenfeld & Spence hebben hier onderzoek naar gedaan en onderscheiden vier stijlen die een overdrager aan kan nemen na de bedrijfsoverdracht, te weten:

De Monarch: heeft moeite om afscheid te nemen van het bedrijf

Deze groep overdragers hebben de meeste moeite om hun afscheid van het familiebedrijf te plannen. Deze overdrager identificeert zich, veelal als grondlegger, in hoge mate met het familiebedrijf, blijft enorm betrokken en wil diep in zijn hart het familiebedrijf helemaal nog niet verlaten. Het zijn veelal “alleenheersers” die liever sterven in het harnas. Door het idee van onmisbaarheid en macht binnen het familiebedrijf vormt deze overdrager een serieuze bedreiging voor de overnemer en het familiebedrijf.

De Generaal: vindt geen enkele opvolger goed genoeg

Hoewel Generaals minder macht hebben dan monarchen, ervaren zij ook een vorm van onmisbaarheid voor het familiebedrijf. Een Generaal zal eerder uit het familiebedrijf vertrekken, maar zal na vertrek werken aan een terugkeer in het familiebedrijf. Een Generaal zal vaak geen enkele opvolger goed genoeg vinden voor het bedrijf en zal graag de leidinggevende positie weer in willen nemen na disfunctioneren dan wel falen van de opvolger.

De Ambassadeur: kiest na overdracht voor een adviserende rol

Een Ambassadeur staat veel positiever tegenover de opvolging dan een Monarch of Generaal. Een Ambassadeur wil wel graag verbonden blijven aan het bedrijf maar dan wel het liefst in een adviserende rol, veelal op projectbasis en/of een specifieke taak. Deze vorm komt vooral voor bij familiebedrijven die al eerder met opvolging te maken hebben gehad.

De Bestuurder: kan het familiebedrijf goed loslaten na de overdracht

De Bestuurder betreft de overdrager die na overdracht het familiebedrijf geheel los kan laten en zich vervolgens op (nieuwe) hobby’s en/of activiteiten richten die los staan van het familiebedrijf. Bij een Bestuurder bestaat het risico dat er te weinig tijd wordt genomen om kennis en/of ervaring over te dragen aan een volgende generatie. Bij deze vorm is het raadzaam de kinderen sneller bij het familiebedrijf te betrekken en werkzaam te laten zijn. Evenals bij de Ambassadeur komt deze vorm vooral voor bij familiebedrijven die al eerder met opvolging te maken hebben gehad.

Schematisch kunnen deze stijlen als volgt worden weergegeven:       

                

Verloop van de betrokkenheid

De betrokkenheid van de voorgaande generatie wordt, naarmate de overdracht van de leiding en/of eigendom langer geleden heeft plaatsgevonden, minder. Vooral bij familiebedrijven die onder de nieuwe generatie snel groeien en/of waar de voorgaande generatie al erg op leeftijd is zal de betrokkenheid van de overdrager minder worden in de tijd. Ook het als nieuwe generatie goed oppakken van je rol en/of goed inspelen op nieuwe ontwikkelingen in de markt dragen bij aan het minder worden van de betrokkenheid van de overdrager.

Het is een feit dat de betrokkenheid van de overdrager groter zal zijn in die situatie dat deze overdrager financieel betrokken is bij de overdracht naar een volgende generatie dan wel financieel afhankelijk zal zijn van de volgende generatie. Bij familiebedrijven zal de eigendomsoverdracht van het familiebedrijf veelal (gedeeltelijk) gefinancierd zijn met eigen middelen van de overdrager. De mate van financiële betrokkenheid en/of afhankelijkheid van de overdrager is bij veel familiebedrijven dan ook een belangrijke indicator voor de mate van zeggenschap en/of betrokkenheid van de overdrager.

Het is dan ook niet vreemd dat de stijlen van Monarch en Generaal, volgens Sonnenfeld & Spence, het meesten voorkomen bij familiebedrijven. Wat in de basis niet vreemd is aangezien maar weinig familiebedrijven doorgroeien naar een derde of hogere generatie. Volgens onderzoek van het Erasmus Centre For Family Business staat slechts drie procent van de familiebedrijven na een derde generatiewisseling nog overeind. De oorzaak is veelal gebrek aan vertrouwen van de voorgaande generatie.

Zie hier waarom een goede familieadviseur van essentieel belang is voor een succesvolle toekomst van het familiebedrijf. Een bedrijfsopvolging binnen een familiebedrijf vergt meer dan een normale koop- verkoop van een onderneming. Ook emoties, (familie)kernwaarden, interne (familie)verhoudingen, generatieverschillen en financiële (on)afhankelijkheid spelen hierin een belangrijke rol.

Een goede familieadviseur helpt u hierbij en maakt samen met alle betrokken partijen een plan van aanpak, bewaakt de afspraken en zorgt voor bewustwording van eigen gedrag en/of dat van anderen. Dit allemaal om de overdracht van de leiding en/of het eigendom van het familiebedrijf goed plaats te laten vinden met als doel het familiebedrijf ook weer door te kunnen geven naar een volgende generatie.


Meer weten over bedrijfsoverdracht?

Jeroen Giebels

Jeroen Giebels vertelt u graag alles hierover!

Wilt u altijd op de hoogte zijn van het laatste nieuws voor ondernemers?

Meld u aan voor onze nieuwsbrief! Wij delen onze kennis graag met u.